
Jednozdaniowy zakaz mobbingu nie wyjaśnia, co zrobić, gdy pracownik zgłosi nękanie. Kto przyjmie skargę? Kto zbada zarzuty wobec kierownika? Jak ochronić uczestników postępowania? Nowelizacja Kodeksu pracy wymaga spojrzenia na przeciwdziałanie mobbingowi jak na stały element zarządzania firmą, nie tylko dokument.
Dwie daty, których nie wolno pomylić
Nowelizację z 19 czerwca 2026 r. ogłoszono 4 sierpnia 2026 r. Wchodzi w życie 5 listopada 2026 r., po upływie trzech miesięcy od ogłoszenia. Do tego czasu obowiązują dotychczasowe przepisy.
Pracodawcy mają natomiast sześć miesięcy od wejścia ustawy w życie na dostosowanie regulaminu pracy albo wydanie odpowiedniego regulaminu. Termin ten upływa 5 maja 2027 r. Nie liczy się go od podpisania ustawy ani od jej ogłoszenia.
To czas na uporządkowanie regulacji wewnętrznych, a nie odroczenie obowiązku reagowania na nękanie. Obowiązek przeciwdziałania mobbingowi istnieje już dziś. Od 5 listopada zastosowanie znajdą nowe przepisy, także do uporczywego nękania rozpoczętego wcześniej i trwającego po wejściu ustawy w życie.
Kogo obejmuje obowiązek uregulowania działań?
Nowy obowiązek dotyczy pracodawcy zatrudniającego co najmniej 10 pracowników. Chodzi o liczbę pracowników, nie o liczbę pełnych etatów. Nie należy utożsamiać tego progu z zasadami dotyczącymi obowiązku wprowadzenia regulaminu pracy.
Pracodawca ma ustalić reguły, procedury oraz częstotliwość działań w odpowiednim regulaminie, jeżeli nie zostały one określone w układzie zbiorowym pracy lub regulaminie pracy. Nie zawsze trzeba więc tworzyć kolejny dokument, ale istniejące postanowienia muszą odpowiadać nowym wymaganiom.
Zakres regulacji jest szerszy niż sam mobbing. Obejmuje również przeciwdziałanie naruszeniom godności i innych dóbr osobistych pracownika, nierównemu traktowaniu oraz dyskryminacji. Samo przemianowanie dotychczasowej polityki antymobbingowej nie wystarczy.
Firma zatrudniająca mniej niż 10 pracowników nadal musi przeciwdziałać mobbingowi i innym naruszeniom. Brak obowiązku wydania odrębnego regulaminu nie oznacza zwolnienia z ochrony pracowników. Także regulamin pracy mniejszego pracodawcy wymaga dostosowania.
Jak prawidłowo przyjąć regulamin?
Odrębny regulamin uzgadnia się z zakładową organizacją związkową, a przy kilku organizacjach stosuje ustawowy tryb uzgodnień. Gdy związków nie ma, uzgodnienia prowadzi się z przedstawicielami pracowników wyłonionymi w sposób przyjęty w firmie. Nie wystarczy podpis właściciela pod gotowym wzorem.
Jeżeli w ciągu 30 dni od przedstawienia projektu nie dojdzie do uzgodnienia, pracodawca ustala treść regulaminu, uwzględniając ustalenia poczynione w toku rozmów. Z kolei zmiana regulaminu pracy wymaga zachowania trybu właściwego dla tego dokumentu.
Należy też zaplanować ogłoszenie regulacji pracownikom. Odrębny regulamin, podobnie jak regulamin pracy, wchodzi w życie po upływie dwóch tygodni od podania go do wiadomości załogi. Nowych pracowników trzeba zapoznawać z jego treścią przed dopuszczeniem do pracy. Uzgodnienia, ogłoszenie i szkolenia warto zaplanować z wyprzedzeniem.
Przykład: 25 pracowników i skarga na kierownika
Firma zatrudnia 25 pracowników. W dokumentach ma tylko ogólny zakaz mobbingu. Anna zgłasza, że kierownik regularnie ośmiesza ją na zebraniach i nie przekazuje informacji potrzebnych do pracy. Kadry odsyłają ją do właściciela, który proponuje rozmowę z kierownikiem.
Brakuje ustalonego sposobu działania. Anna potrzebuje bezpiecznej drogi zgłoszenia, informacji o kolejnych krokach i ochrony przed odwetem. Pracodawca potrzebuje osoby odpowiedzialnej za sprawę, bezstronnego wyjaśnienia faktów oraz planu reakcji. Brak gotowego regulaminu nie usprawiedliwia pozostawienia skargi bez rozpoznania.
Przyjmowanie zgłoszeń – jasna droga zamiast barier
Procedura powinna wskazywać, komu i w jaki sposób można zgłosić nieprawidłowości. Warto przewidzieć więcej niż jeden kanał, na przykład wyznaczony adres poczty elektronicznej i rozmowę dokumentowaną notatką. Potrzebna jest również droga alternatywna, gdy zarzuty dotyczą przełożonego, osoby przyjmującej zgłoszenia lub właściciela firmy.
Formularz może pytać o zachowania, daty, uczestników, świadków i dowody. Nie powinien wymagać od pracownika kwalifikacji prawnej ani pełnego materiału dowodowego już przy pierwszym kontakcie. Braki warto wyjaśnić, zamiast zamykać sprawę. Także sygnał od świadka lub anonimowa informacja może wymagać sprawdzenia.
Dobrze określić terminy potwierdzenia przyjęcia skargi, rozpoczęcia wyjaśnień i przekazywania informacji o postępach oraz zasady przedłużenia postępowania. Nowelizacja nie ustala jednego terminu zakończenia każdej sprawy. Trzeba przyjąć realne ramy i wskazać, kto pilnuje terminów. Anna powinna od początku wiedzieć, kto zajmie się skargą i kiedy nastąpi kolejny kontakt.
Bezstronne wyjaśnianie zarzutów
Znaczenie mają kompetencje i niezależność osób prowadzących sprawę, nie sama nazwa komisji. Procedura powinna przewidywać wyłączenie osoby w konflikcie interesów, w tym powiązanej z uczestnikami w sposób podważający bezstronność. W małej firmie warto rozważyć udział specjalisty z zewnątrz. Ustawa nie narzuca jednego modelu komisji ani liczby jej członków.
Rzetelne postępowanie obejmuje wysłuchanie osoby zgłaszającej, osoby, której dotyczą zarzuty, i świadków, a także analizę dokumentów i korespondencji. Trzeba oddzielić relacje uczestników od potwierdzonych faktów, odnotować rozbieżności i uzasadnić wnioski. Samo zgłoszenie nie przesądza o winie kierownika, podobnie jak jego zaprzeczenie nie zamyka sprawy.
Należy także zaktualizować kryteria oceny. Po zmianach mobbing oznacza uporczywe nękanie pracownika, czyli zachowania powtarzalne, nawracające lub stałe. Odpada osobny wymóg długotrwałości. Pojedynczy incydent nie stanowi mobbingu, ale może naruszać godność lub inne prawa pracownika i wymagać reakcji.
Uzasadniona ocena pracy, przekazana we właściwej formie, nie jest mobbingiem. W sprawie Anny trzeba więc ustalić, czy kierownik rzeczowo omawiał błędy, czy regularnie ją upokarzał, oraz dlaczego nie otrzymywała potrzebnych informacji. Samo powołanie się na wymagający styl zarządzania nie rozstrzyga oceny.
Poufność i ochrona przed odwetem
Dostęp do zgłoszenia i materiałów powinny mieć tylko osoby, które potrzebują ich do wykonania swoich zadań. Trzeba określić upoważnienia oraz zasady i okres przechowywania dokumentacji. Poufność nie oznacza gwarancji całkowitej anonimowości: osoba, której zarzuca się niewłaściwe zachowania, musi mieć możliwość odniesienia się do konkretnych zarzutów.
Ochrona przed niekorzystnym traktowaniem obejmuje pracownika korzystającego z uprawnień oraz pracownika, który udziela mu wsparcia. Niepotwierdzone zgłoszenie nie jest automatycznie zgłoszeniem świadomie fałszywym. Nowe przepisy wyłączają tę ochronę, gdy pracownik wiedział, że do naruszenia prawa pracy nie doszło; sam brak dowodów nie oznacza takiej wiedzy.
Jeszcze podczas wyjaśnień warto ocenić potrzebę działań zabezpieczających, na przykład zgodnej z prawem zmiany podległości służbowej. Nie powinny one przesądzać winy ani stanowić kary dla zgłaszającej. Automatyczne odsunięcie Anny od projektów z powodu skargi może stworzyć kolejny problem.
Zapobieganie nie kończy się na szkoleniu
Nowe przepisy wymagają systematycznego przeciwdziałania mobbingowi: zapobiegania, wykrywania, reagowania, działań naprawczych i wsparcia osób dotkniętych naruszeniami. Regulamin ma określać także częstotliwość działań. Zapewnienie o szkoleniach „w razie potrzeby” nie zastępuje planu.
Warto ustalić, kiedy szkoli się nowych pracowników i menedżerów, jak często przypomina zasady oraz kto sprawdza ich skuteczność. Coroczny przegląd procedury to przykład rozwiązania organizacyjnego, nie ustawowa częstotliwość. Przydatne są też rozmowy o atmosferze pracy i analiza powtarzających się sygnałów. Brak skarg nie zawsze oznacza brak problemów – pracownicy mogą nie ufać sposobowi ich rozpatrywania.
Co zrobić po stwierdzeniu nieprawidłowości?
Raport powinien wskazywać ustalone zachowania i prowadzić do decyzji: co zmienić, kto odpowiada za działania i kiedy zostanie sprawdzony ich efekt. Osobom zaangażowanym należy przekazać informację o wyniku w zakresie uwzględniającym ich prawa i ochronę danych innych osób.
Reakcja może obejmować zmianę organizacji pracy, wsparcie psychologiczne, działania wobec przełożonego, a w uzasadnionych przypadkach sankcje lub rozwiązanie umowy. Każdy środek wymaga oceny prawnej. Ustalenia komisji nie zwalniają z zachowania warunków i terminów przewidzianych dla kary porządkowej czy zwolnienia dyscyplinarnego.
Nie należy kończyć analizy na zdaniu „nie stwierdzono mobbingu”, jeżeli wykryto poniżającą komunikację lub inne naruszenia. Trzeba również sprawdzić, czy po zakończeniu sprawy nie doszło do odwetu. Wewnętrzne ustalenia nie wiążą sądu i nie zamykają pracownikowi drogi do dochodzenia roszczeń. Samo posiadanie procedury nie daje pracodawcy automatycznego zwolnienia z odpowiedzialności.
Co powinien sprawdzić pracodawca?
Warto przejść przez próbne zgłoszenie: kto je odbierze podczas nieobecności osoby odpowiedzialnej, kto zastąpi członka komisji w konflikcie interesów i kto wdroży zalecenia? Następnie sprawdzić zakres regulaminu, tryb jego przyjęcia, dostępność dla załogi oraz harmonogram działań zapobiegawczych. Procedura musi odpowiadać strukturze firmy, nie przypadkowemu wzorowi.
W firmie Anny najpilniejsze jest uruchomienie rzetelnego postępowania i ochrona jego uczestników. Równolegle trzeba przygotować regulacje obejmujące cały wymagany zakres. Konsultacja prawna może pomóc ocenić dokumenty, zaplanować ich przyjęcie i przygotować osoby stosujące procedurę. Liczy się nie tylko posiadanie regulaminu, lecz także umiejętność jego wykorzystania.
Twoja sprawa wygląda inaczej?
Omówmy ją na konsultacji.
Artykuł opisuje ogólne zasady. Twoja sprawa ma własne dokumenty, terminy i układ sił, a te rozstrzygają się w rozmowie, nie w tekście.