Rozwód bez orzekania o winie – ile trwa i jakie dokumenty przygotować?

Rozwód bez orzekania o winie może pozwolić na zakończenie małżeństwa bez prowadzenia sporu o odpowiedzialność za jego rozpad. Nie oznacza jednak, że sąd ograniczy się do zaakceptowania decyzji małżonków albo wyda wyrok w określonym z góry terminie. W prostej, zgodnej sprawie możliwe jest uzyskanie wyroku na jednej rozprawie. Na jej wyznaczenie trzeba jednak poczekać, a dodatkowe kwestie dotyczące dzieci, alimentów czy doręczenia pozwu mogą wydłużyć postępowanie. Planując rozstanie, trzeba liczyć się z oczekiwaniem przez kilka miesięcy, a w bardziej skomplikowanych okolicznościach także dłużej. Nie jest to ustawowy termin ani gwarancja czasu rozpoznania konkretnej sprawy. Znaczenie ma przede wszystkim przygotowanie. Prawidłowy pozew, komplet załączników i przemyślane stanowisko w sprawach rodzinnych pomagają uniknąć części opóźnień. Radca prawny może pomóc uporządkować te kwestie jeszcze przed skierowaniem sprawy do sądu. Konsultacja pozwala również ocenić, czy rezygnacja z orzekania o winie odpowiada sytuacji i interesom osoby rozważającej rozwód.

Na czym polega rozwód bez orzekania o winie

W takim postępowaniu sąd rozwiązuje małżeństwo, ale nie wskazuje, kto ponosi winę za rozkład pożycia. Potrzebne jest zgodne żądanie obojga małżonków. Samo zamieszczenie odpowiedniego wniosku w pozwie przez jedną osobę nie wystarcza. Nie jest to również ustalenie, że oboje małżonkowie zawinili w równym stopniu. Skutki prawne są takie, jak gdyby żadne z nich nie ponosiło winy. Zgoda na pominięcie winy nie musi oznaczać porozumienia we wszystkich pozostałych kwestiach. Małżonkowie mogą nadal różnić się w ocenie wysokości alimentów czy organizacji opieki nad dzieckiem. Taki spór może jednak wymagać dodatkowych dowodów i kolejnych rozpraw. Zasady dotyczące zgody małżonków i skutków rezygnacji z orzekania o winie określa art. 57 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy zgodna decyzja małżonków wystarczy do rozwodu

Nie. Sąd musi ustalić, że nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Bada więc rzeczywistą sytuację małżeństwa, a nie tylko deklarację, że obie osoby chcą się rozwieść. Znaczenie mają więzi uczuciowe, fizyczne i gospodarcze oraz okoliczności wskazujące, czy można oczekiwać powrotu do wspólnego pożycia. Przepisy nie przewidują jednej minimalnej liczby miesięcy rozstania, po której rozwód staje się automatycznie możliwy. Wspólne zamieszkiwanie także nie przesądza samo w sobie, że rozwód jest wykluczony. Małżonkowie mogą nadal korzystać z jednego mieszkania z powodów finansowych albo organizacyjnych, mimo że ich relacja faktycznie się zakończyła. Trzeba jednak wyjaśnić, jak wygląda ich codzienne funkcjonowanie. Sąd sprawdza również przeszkody do orzeczenia rozwodu, w szczególności jego wpływ na dobro wspólnych małoletnich dzieci. Samo posiadanie dzieci nie wyklucza rozwiązania małżeństwa. Podstawą tej oceny jest art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Ile trwa rozwód bez orzekania o winie

Nie ma jednego terminu, który można wskazać każdej osobie składającej pozew. Na całkowity czas oczekiwania składa się kilka etapów. Sąd sprawdza pismo, doręcza je drugiej stronie, umożliwia przedstawienie stanowiska i wyznacza rozprawę. Jeżeli dokumenty wymagają uzupełnienia albo pojawiają się problemy z doręczeniem, postępowanie może potrwać dłużej jeszcze przed pierwszym spotkaniem w sądzie. Znaczenie ma obciążenie konkretnego wydziału oraz zakres kwestii, które wymagają wyjaśnienia. Inaczej może wyglądać sprawa małżonków bez wspólnych małoletnich dzieci, którzy zgodnie opisują rozstanie. Inaczej sprawa, w której nie ma sporu o winę, lecz rodzice nie potrafią ustalić miejsca pobytu dziecka lub kosztów jego utrzymania. Dlatego informację o rozwodzie na jednej rozprawie trzeba odróżnić od obietnicy rozwodu w kilka tygodni. Jedna rozprawa może wystarczyć do wydania wyroku, ale nie usuwa czasu oczekiwania na jej termin ani późniejszego oczekiwania na prawomocność.

Co może wydłużyć postępowanie

Część opóźnień wynika z okoliczności organizacyjnych, na które małżonkowie mają ograniczony wpływ. Innych można uniknąć dzięki wcześniejszemu przygotowaniu.

Znaczenie mogą mieć przede wszystkim:

• niepełny pozew, brak podpisu lub wymaganych załączników;
• nieprawidłowy albo nieaktualny adres drugiego małżonka;
• konieczność doręczania korespondencji za granicę;
• spór o alimenty, władzę rodzicielską lub kontakty z dzieckiem;
• potrzeba przesłuchania świadków lub uzyskania opinii specjalistów;
• zmiana stanowiska dotyczącego orzekania o winie;
• próba rozstrzygnięcia rozbudowanego sporu majątkowego przy okazji rozwodu.

Przykładowo ogólne zapewnienie, że rodzice porozumieli się w sprawie dziecka, może okazać się niewystarczające, jeżeli każde z nich inaczej rozumie podział weekendów, wakacji i codziennych obowiązków. Warto omówić takie kwestie przed złożeniem pozwu. Ujawnienie rozbieżności dopiero na rozprawie może utrudnić zakończenie sprawy podczas jednego terminu.

Jakie dokumenty przygotować do rozwodu bez orzekania o winie

Podstawowy zestaw obejmuje pozew oraz dokumenty potwierdzające stan cywilny i wniesienie opłaty. Dodatkowe materiały zależą od sytuacji rodziny i zgłaszanych żądań.

Do przygotowania są przede wszystkim:

• podpisany pozew o rozwód z żądaniem zaniechania orzekania o winie;
• urzędowy odpis skrócony aktu małżeństwa;
• odpisy skrócone aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci, jeżeli małżonkowie je mają;
• potwierdzenie uiszczenia opłaty sądowej albo wniosek o zwolnienie od kosztów z wymaganym oświadczeniem i dokumentami uzasadniającymi wniosek;
• odpis pozwu wraz z załącznikami dla drugiej strony.

Przy składaniu pisma na papierze należy przygotować komplet dla sądu i komplet do doręczenia pozwanemu. Warto zachować również własny egzemplarz wraz z dowodem złożenia lub nadania. Lista podstawowych załączników i zasady składania pozwu są opisane w informacji Ministerstwa Sprawiedliwości o rozwodzie. Nie w każdej sprawie ten zestaw będzie wystarczający. Jeżeli sąd ma rozstrzygać o alimentach, potrzebne mogą być dokumenty dotyczące dochodów, możliwości zarobkowych i kosztów utrzymania. Gdy małżonka reprezentuje radca prawny, dochodzą dokumenty związane z pełnomocnictwem.

Co powinno znaleźć się w pozwie

Pozew powinien jasno wskazywać, czego domaga się osoba wszczynająca postępowanie i jakie fakty uzasadniają jej żądania. Należy podać właściwy sąd, dane stron, ich adresy oraz numer PESEL powoda. Trzeba określić żądanie rozwiązania małżeństwa bez orzekania o winie, przedstawić uzasadnienie, wskazać dowody, podpisać pismo i wymienić załączniki. W uzasadnieniu warto rzeczowo opisać zawarcie małżeństwa, przebieg relacji i okoliczności jej zakończenia. Nie trzeba przedstawiać każdej sprzeczki. Potrzebne są natomiast informacje pozwalające ocenić, czy rozkład pożycia jest zupełny i trwały. Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, pozew powinien zawierać również odpowiednie żądania dotyczące ich sytuacji. W zależności od okoliczności trzeba uwzględnić także korzystanie ze wspólnego mieszkania lub inne rozstrzygnięcia. Pismo powinno zawierać informację, czy podjęto próbę mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu, a jeżeli takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn. Nie oznacza to obowiązku odbycia mediacji przed każdym rozwodem.

Do którego sądu złożyć pozew

Sprawę o rozwód rozpoznaje sąd okręgowy. Co do zasady właściwy jest sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal ma tam miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Jeżeli ta podstawa nie występuje, znaczenie ma miejsce zamieszkania pozwanego, a gdy i tej podstawy nie ma, miejsce zamieszkania powoda. Nie należy więc wybierać sądu wyłącznie dlatego, że znajduje się najbliżej obecnego mieszkania osoby składającej pozew. Jeżeli małżonkowie mieszkają za granicą, trzeba dodatkowo sprawdzić, czy sprawę mogą rozpoznać polskie sądy. Sama reguła dotycząca ostatniego wspólnego adresu nie rozstrzyga wszystkich sytuacji międzynarodowych.

Jak przygotować dokumenty dotyczące dzieci i alimentów

Rezygnacja z ustalania winy nie zwalnia sądu z rozstrzygnięcia o sytuacji wspólnych małoletnich dzieci. Znaczenie mają władza rodzicielska, kontakty oraz udział rodziców w kosztach utrzymania i wychowania dziecka. Na zgodny wniosek rodziców sąd nie orzeka o kontaktach, ale nie oznacza to pominięcia wszystkich spraw dotyczących dziecka. Pomocne może być pisemne porozumienie rodzicielskie. Powinno odpowiadać rzeczywistym potrzebom dziecka oraz możliwościom obojga rodziców. Sąd uwzględnia je, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka, zgodnie z art. 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Przy ustalaniu alimentów warto przygotować zestawienie wydatków na mieszkanie, wyżywienie, szkołę, leczenie, transport i zajęcia dodatkowe. Przydatne mogą być rachunki, faktury, umowy oraz potwierdzenia płatności. Wydatki ponoszone raz w roku trzeba odróżnić od stałych opłat miesięcznych. Należy również zebrać dostępne informacje o dochodach i sytuacji majątkowej rodziców. Samo przedstawienie jednej kwoty wynagrodzenia nie zawsze pozwala ocenić możliwości zarobkowe i majątkowe osoby zobowiązanej do alimentów. Brak porozumienia rodzicielskiego nie uniemożliwia rozwodu bez orzekania o winie. Może jednak oznaczać potrzebę dokładniejszego zbadania sytuacji dziecka.

Czy trzeba przygotować świadków

Nie w każdej sprawie potrzebny jest ten sam zakres dowodów. Jeżeli pozwany uznaje żądanie pozwu, a małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może ograniczyć postępowanie dowodowe do przesłuchania stron. Nie należy jednak zakładać, że przy każdym rozwodzie bez orzekania o winie świadkowie będą zbędni. Gdy sprawa dotyczy również dzieci, konieczne może być dokładniejsze wyjaśnienie ich sytuacji rodzinnej. Osoba wskazana jako świadek powinna znać konkretne okoliczności, na przykład codzienną organizację opieki i warunki, w których dziecko się wychowuje. Nie chodzi o liczbę osób gotowych poprzeć jednego z małżonków. Ważne jest to, co dany świadek rzeczywiście wie i jakie fakty można wykazać jego zeznaniami.

Czy przy rozwodzie trzeba od razu podzielić majątek

Nie. Rozwiązanie małżeństwa i podział majątku wspólnego to odrębne kwestie. Sąd może dokonać podziału w wyroku rozwodowym na wniosek jednego z małżonków, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Wynika to z art. 58 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli strony spierają się o wartość mieszkania, nakłady lub skład majątku, rozstrzyganie tych kwestii może wymagać osobnego postępowania. Nie trzeba jednak czekać z rozwodem do zakończenia wszystkich rozliczeń. Osobnej uwagi wymaga wspólny kredyt. Sam rozwód ani ustalenie między małżonkami, kto będzie płacił raty, nie zwalniają automatycznie drugiej osoby z odpowiedzialności wobec banku.

Ile kosztuje rozwód bez orzekania o winie

Opłata sądowa od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. Po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego wydanego na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie sąd z urzędu zwraca połowę opłaty, czyli 300 zł. Podstawę stanowią art. 26 i art. 79 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Nie jest to pełny koszt każdej sprawy. Mogą pojawić się wydatki na uzyskanie dokumentów, opłata skarbowa od pełnomocnictwa, koszty potrzebnych dowodów oraz wynagrodzenie radcy prawnego. Zakres pomocy prawnej i jej koszt warto ustalić przed rozpoczęciem współpracy. Osoba, która nie może ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, może wystąpić o zwolnienie od kosztów. Wniosek wymaga przedstawienia sytuacji osobistej i finansowej. Samo jego złożenie nie oznacza automatycznego zwolnienia.

Czy brak orzekania o winie wpływa na alimenty dla byłego małżonka

Tak. Dlatego tej decyzji nie warto oceniać wyłącznie przez pryzmat szybkości postępowania. Przy rozwodzie bez orzekania o winie były małżonek może żądać alimentów, jeżeli znajduje się w niedostatku i spełnione są pozostałe ustawowe warunki. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że druga osoba zarabia więcej. Obowiązek alimentacyjny małżonka, który nie został uznany za winnego, co do zasady wygasa po pięciu latach od rozwodu. Ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd może jednak na żądanie uprawnionego przedłużyć ten termin. Obowiązek wygasa także w razie zawarcia nowego małżeństwa przez osobę uprawnioną do alimentów. Inaczej mogą wyglądać przesłanki alimentów przy rozwodzie z wyłącznej winy drugiego małżonka. Różnice te określa art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przed wyrażeniem zgody warto zatem omówić z radcą prawnym własne dochody, stan zdrowia, możliwości pracy i dotychczasowy podział obowiązków w rodzinie.

Jak przygotować się do konsultacji z radcą prawnym

Nie trzeba samodzielnie przygotować kompletnego pozwu przed pierwszym spotkaniem. Warto natomiast zebrać dostępne dokumenty i spisać najważniejsze informacje: datę zawarcia małżeństwa, moment faktycznego rozstania, sposób zamieszkiwania, sytuację dzieci oraz ustalenia poczynione z drugim małżonkiem. Jeżeli sprawa już się toczy, należy przygotować pozew, odpowiedź na pozew, wezwania i inne otrzymane pisma. Szczególne znaczenie mają terminy wyznaczone przez sąd. Dobrze jest również określić własne oczekiwania. Czy małżonkowie zgadzają się wyłącznie na brak orzekania o winie, czy także na alimenty i organizację opieki? Czy jedna osoba oczekuje dodatkowego wsparcia finansowego? Czy istnieją kwestie, które dotychczas pomijano w rozmowach? Radca prawny Agnieszka Jaroszyńska zajmuje się między innymi prawem rodzinnym. Konsultacja może posłużyć ocenie sytuacji, uporządkowaniu dokumentów i ustaleniu dalszego sposobu działania. Wcześniejsze przygotowanie pozwala podejmować decyzje ze świadomością ich konsekwencji.

Najczęstsze pytania o rozwód bez orzekania o winie

Czy rozwód można uzyskać na pierwszej rozprawie

Tak, jest to możliwe, jeżeli sąd dysponuje wystarczającym materiałem i może rozstrzygnąć wszystkie konieczne kwestie. Nie jest to jednak gwarancja ani informacja o tym, jak szybko zostanie wyznaczona rozprawa.

Czy oboje małżonkowie podpisują jeden pozew

Nie ma takiego wymogu. Pozew składa jeden małżonek przeciwko drugiemu. Druga strona może następnie potwierdzić, że również żąda rozwodu bez orzekania o winie. Zgodne stanowisko nie zmienia sprawy w postępowanie wszczynane wspólnym wnioskiem.

Co się stanie, jeżeli drugi małżonek zmieni zdanie

Jeżeli zabraknie zgodnego żądania zaniechania orzekania o winie, sąd nie może pominąć tej kwestii wyłącznie na podstawie wcześniejszych ustaleń. Może być potrzebne rozszerzenie postępowania dowodowego, co wpłynie na czas trwania sprawy.

Czy wspólne mieszkanie wyklucza rozwód

Nie automatycznie. Sąd ocenia rzeczywiste więzi między małżonkami i przyczyny dalszego zamieszkiwania razem. Trzeba wyjaśnić, czy wspólny adres wynika z trwania relacji małżeńskiej, czy na przykład z braku możliwości finansowych przeprowadzki.

Czy rozwód bez orzekania o winie oznacza brak alimentów na dzieci

Nie. Alimenty na dziecko nie zależą od wskazania winnego rozpadu małżeństwa. Sąd rozstrzyga o kosztach utrzymania i wychowania wspólnego małoletniego dziecka również wtedy, gdy rodzice zgodnie rezygnują z orzekania o winie.

Czy wyrok jest prawomocny od razu po rozprawie

Nie. Ogłoszenie wyroku należy odróżnić od jego uprawomocnienia. Znaczenie mają terminy i czynności związane z ewentualnym zaskarżeniem. Przed planowaniem kolejnego małżeństwa trzeba potwierdzić prawomocność wyroku rozwodowego.

Czy radca prawny może reprezentować w sprawie rozwodowej

Tak. Radca prawny może przygotować pozew, reprezentować stronę przed sądem, składać pisma i pomagać w wypracowaniu porozumienia. Zakres współpracy można dostosować do potrzeb konkretnej osoby, także gdy sprawa ma przebiegać bez orzekania o winie.