
Powtarzające się ośmieszanie, odsuwanie od informacji potrzebnych do pracy czy podważanie kompetencji mogą skłaniać pracownika do zgłoszenia mobbingu. Pracodawca musi natomiast ustalić, czy ma do czynienia z nękaniem, konfliktem w zespole, czy niewłaściwym sposobem przekazywania uwag. Od 5 listopada 2026 r. ocenę takich sytuacji zmieni nowa definicja mobbingu. Jej podstawą będzie uporczywe nękanie pracownika, a nie rozbudowany zestaw przesłanek opisujących czas trwania zachowań oraz ich skutki lub cel. Nie oznacza to jednak, że każda przykra sytuacja w pracy stanie się mobbingiem.
Jak mobbing definiowano dotychczas?
Definicja obowiązująca do 4 listopada 2026 r. obejmuje działania lub zachowania dotyczące pracownika albo skierowane przeciwko niemu, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu. Przepis odwołuje się również do wywołania zaniżonej oceny przydatności zawodowej oraz powodowania lub zamiaru poniżenia, ośmieszenia, izolowania albo wyeliminowania z zespołu współpracowników. Przesłanki należało oceniać łącznie, z uwzględnieniem alternatyw przewidzianych w przepisie. Nie stanowiły one dowolnie wybieranych podstaw. Również dotychczas przepisy nie wymagały, aby nękanie trwało na przykład sześć miesięcy. Długotrwałość podlegała ocenie w konkretnej sprawie.
Na czym polega nowa definicja mobbingu?
Od 5 listopada 2026 r. mobbing będzie oznaczał zachowania polegające na uporczywym nękaniu pracownika. Z definicji znika długotrwałość jako odrębny warunek. Nie trzeba będzie także wykazywać całego dotychczasowego zestawu skutków lub celów zachowania.
Punkt ciężkości przesuwa się na to, co rzeczywiście dzieje się wobec pracownika. Przykładowo, podważanie jego kompetencji nie przestanie wymagać oceny tylko dlatego, że mimo takiego traktowania nadal uważa się on za dobrego specjalistę. Uproszczenie definicji nie przesądza zasadności zgłoszenia. Nadal trzeba będzie ustalić konkretne zachowania i ich uporczywy charakter.
Co oznacza uporczywe nękanie?
Nowe przepisy wskazują, że uporczywość polega na powtarzalności, nawracaniu lub stałości nękania. Są to alternatywne sposoby opisania jego przebiegu. Nie trzeba wykazać wszystkich trzech jednocześnie. Powtarzalność można rozpatrywać na przykład przy regularnym ośmieszaniu pracownika podczas odpraw. Nawracanie może dotyczyć sytuacji, w której po okresie spokoju wracają podobne szykany. Stałość może przejawiać się w utrzymywanym odcięciu od komunikacji koniecznej do wykonywania obowiązków.
Przerwy między zdarzeniami nie przekreślają więc same przez się możliwości stwierdzenia mobbingu. Z drugiej strony dwa nieprzyjemne zdarzenia nie tworzą automatycznie uporczywego nękania. Trzeba zbadać ich charakter, częstotliwość i kontekst.
Nie powstaje nowy ustawowy próg liczby dni ani zachowań. Czas nadal pomaga odtworzyć przebieg nękania, ale nie będzie samodzielną przesłanką długotrwałości. Przy analizie warto zestawić wszystkie zdarzenia, zamiast oceniać każde w oderwaniu od pozostałych.
Jakie zachowania mogą stanowić mobbing?
Nowelizacja wprowadza otwarty katalog przejawów mobbingu. Mogą one występować osobno albo łącznie, lecz muszą przyjmować postać uporczywego nękania. Poniższe przykłady wymagają więc oceny w kontekście całej sytuacji.
Upokarzanie, uwłaczanie, poniżanie i ośmieszanie mogą polegać na powracających obraźliwych komentarzach, publicznym wyszydzaniu lub deprecjonowaniu pracownika. Przykładem zastraszania mogą być regularne groźby zniszczenia jego kariery. Należy odróżnić takie groźby od rzeczowego informowania o zgodnych z prawem konsekwencjach niewykonania obowiązków.
Kolejna grupa obejmuje zaniżanie oceny przydatności zawodowej i nieuzasadnioną krytykę. Wątpliwości może budzić systematyczne przedstawianie pracownika jako niekompetentnego mimo dokumentów potwierdzających prawidłowe wykonywanie zadań. Istotne będzie porównanie zarzutów z wynikami i wymaganiami stanowiska.
Mobbing może również przybrać postać utrudniania wykonywania zadań, osiągania wyników, korzystania z kompetencji, komunikacji lub dostępu do niezbędnych informacji. Przykładem może być powtarzające się pomijanie pracownika przy przekazywaniu danych, a następnie obwinianie go za opóźnienia. Izolowanie lub eliminowanie z zespołu może natomiast polegać na systematycznym wykluczaniu ze współpracy. Trzeba jednak sprawdzić, czy ograniczenie udziału w spotkaniach nie wynikało z rzeczywistego podziału obowiązków.
Nękanie nie musi sprowadzać się do wypowiadanych słów. Nowe przepisy obejmują także elementy fizyczne i pozawerbalne. Analiza może zatem dotyczyć również gestów, sposobu traktowania oraz komunikacji elektronicznej związanej z pracą.
Czy jednorazowe zachowanie może być mobbingiem?
Nowe przepisy wyraźnie wyłączają zachowania incydentalne, nawet jeżeli naruszają dobra osobiste pracownika. Jednorazowej obelgi nie należy więc automatycznie kwalifikować jako mobbingu. Również dotychczas pojedynczy incydent nie spełniał wymagań uporczywości i długotrwałości. Nie oznacza to przyzwolenia na takie zachowanie. Może ono wymagać reakcji pracodawcy, na przykład jako naruszenie godności. Brak mobbingu nie oznacza braku naruszenia prawa.
Kiedy krytyka pracy nie jest mobbingiem?
Ustawa wyłącza z mobbingu zachowania uzasadnione i wyrażone we właściwej formie, w szczególności rozliczanie z powierzonej pracy oraz jej krytykę. Oba warunki mają znaczenie. Rzeczywisty błąd pracownika nie usprawiedliwia obrażania go przed zespołem.
Spokojne wskazanie pomyłek w raporcie, wyjaśnienie oczekiwań i wyznaczenie terminu poprawy należy odróżnić od powtarzającego się wyszydzania autora dokumentu. Sama negatywna ocena nie przesądza o mobbingu, ale nazwanie zachowania „informacją zwrotną” również nie chroni przed taką kwalifikacją.
Kto może dopuszczać się mobbingu?
Nowe przepisy wskazują wprost, że zachowania mogą pochodzić od pracodawcy, przełożonego, współpracownika, podwładnego, a także osoby pracującej na innej podstawie niż stosunek pracy. Może chodzić o jedną osobę albo grupę. Analizy nie można więc ograniczać do relacji między kierownikiem a podwładnym.
Za mobbing uznane zostanie również nakazywanie takich zachowań lub zachęcanie do nich. Nie będzie konieczne wykazanie, że celem sprawcy było uporczywe nękanie. Wyjaśnienie, że chodziło jedynie o żarty lub motywowanie, nie zastąpi oceny rzeczywistego sposobu traktowania pracownika.
Co powinien zrobić pracownik rozważający zgłoszenie?
Warto rozpocząć od krótkiej chronologii. Przy każdym zdarzeniu należy zapisać datę, uczestników, przebieg oraz możliwych świadków. Pomocne mogą być wiadomości, polecenia, oceny pracy i dokumenty pokazujące, jak zmieniał się dostęp do zadań lub informacji. Materiały trzeba zabezpieczać zgodnie z prawem, z poszanowaniem danych innych osób.
W zgłoszeniu lepiej opisać konkretne słowa i działania niż ograniczyć się do stwierdzenia „jestem mobbingowany”. Warto wskazać powtarzające się zachowania, ich nawroty i wpływ na pracę. Nie trzeba jednak czekać z reakcją, aż materiał dowodowy będzie kompletny albo dojdzie do pogorszenia zdrowia.
Rozstrój zdrowia nie był odrębnym elementem samej dotychczasowej definicji mobbingu, lecz warunkiem kodeksowego zadośćuczynienia. Nowe przepisy nie uzależniają tego roszczenia od wykazania rozstroju zdrowia. Dokumentacja medyczna może nadal mieć znaczenie dla oceny doznanej krzywdy.
Zgłoszenie warto przekazać kanałem przewidzianym w firmie i zachować potwierdzenie jego treści oraz daty. Skorzystanie z ochrony praw pracowniczych nie może uzasadniać odwetu; ochrona obejmuje także udzielających wsparcia. Nie dotyczy jednak osób, które wiedziały, że do naruszenia prawa nie doszło.
Jak pracodawca powinien ocenić sytuację w zespole?
Nowe przepisy wymagają zindywidualizowanej oceny, uwzględniającej rodzaj zachowań i sytuację konkretnego pracownika. Nie wystarczy uznać, że „wszyscy są tak traktowani” albo że osoba zgłaszająca problem jest zbyt wrażliwa. Jednocześnie samo zgłoszenie nie przesądza odpowiedzialności osoby, której dotyczy.
Warto wysłuchać zainteresowanych i świadków, zabezpieczyć korespondencję oraz porównać oceny pracy z rzeczywistymi wymaganiami. Sprawę należy wyjaśniać bezstronnie, ograniczając dostęp do informacji do osób, które ich potrzebują.
Obowiązek przeciwdziałania mobbingowi będzie obejmował systematyczną prewencję, wykrywanie, reagowanie, działania naprawcze i wsparcie osób dotkniętych nękaniem. Nie wystarczy więc samo posiadanie procedury. Potrzebne będzie sprawdzenie, czy pracownicy znają zasady zgłaszania problemów i czy firma rzeczywiście reaguje.
Przy zatrudnieniu co najmniej 10 pracowników zasady, procedury i częstotliwość działań trzeba będzie określić w odrębnym regulaminie, jeśli nie określa ich układ zbiorowy lub regulamin pracy. Termin na dostosowanie wymaganych regulaminów upływa 5 maja 2027 r. Nie odracza to jednak stosowania nowej definicji mobbingu od 5 listopada 2026 r.
Co z nękaniem, które zaczęło się wcześniej?
Nowe przepisy obejmą także uporczywe nękanie rozpoczęte przed ich wejściem w życie, jeżeli będzie trwało po tej dacie. W chronologii nie należy więc pomijać wcześniejszych zdarzeń. W postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed wejściem nowelizacji w życie zachowano natomiast dotychczasowe przepisy procesowe.
Jak radca prawny może pomóc?
Radca prawny może pomóc pracownikowi ocenić dowody i przygotować zgłoszenie, a pracodawcy wyjaśnić sytuację i dostosować procedury. Punktem wyjścia jest ustalenie faktów, nie samo nazwanie zachowania mobbingiem. Radca prawny Agnieszka Jaroszyńska udziela pomocy w sprawach prawa pracy w Lublinie, Warszawie oraz podczas konsultacji online.
Tematy #prawo pracy #radca
Twoja sprawa wygląda inaczej?
Omówmy ją na konsultacji.
Artykuł opisuje ogólne zasady. Twoja sprawa ma własne dokumenty, terminy i układ sił, a te rozstrzygają się w rozmowie, nie w tekście.